11 Eylül 2018

Ejderha (Evren)

İki gün önce blogumda sadece günlük yazılarımı paylaşmaya karar vermiştim. Ama dün içine daldığım internet aleminde çok güzel bir bilgiyle karşılaştım ve ''bunu hemen diğer insanlarla paylaşmalıyım'' diye düşündüm. O yüzden bugün dün öğrendiğim o bilgiyi sizlerle paylaşacağım.


Ben etimolojiye meraklı bir insanımdır. Okuduğum bir kitapta, sohbet ettiğim bir ortamda, denk geldiğim bir yazıda... Nerede bir kelime görürsem görüyüm onu hemen eklerinden ayırırım ve kökünü bulmaya çalışırım. Bulunca da aynı kökten türeyen diğer kelimelerle karşılaştırırım. Bunu yapmak çok hoşuma gider, benim için hobi gibi bir şey desem çok da yanılmış olmam. Bunu neden söylüyorum? Çünkü bugün sizlerle etimoloji ve mitolojiyle ilgili bir şey anlatacağım.


Dün ejderhalarla ilgili bir yazı okurken ejderhanın neredeyse dünyanın her yerinde mitlere konu olduğunu öğrendim. Yüzyıllar öncesinde henüz milletler arası iletişimin olmadığı dönemlerde de farklı kültürlerde ejderhalar varmış. Yani mesela Çin'de de ejderha miti varmış Avrupa'da da. Yani biri diğerinden öğrenip de efsanelerine eklememiş, her millette ejderha efsanesi kendiliğinden varmış. Ama Avrupa'dakiler kötüyken Çin'dekiler ulu ve bilge olurmuş veya Avrupa'dakilerin kanadı varken Çin'dekilerin yokmuş. Arada böyle bazı farklar var.

Her neyse, elin Çinlisinde Avrupalısında ejderha miti olur da bizim Türklerde olmaz mı? Bizim efsanelerde de ejderhalar varmış. Mesela bu ejderhaların en bilineni Bükrek ve Sangal'mış. Bükrek iyi niyetli, insanlara yardım eden, ulu bir ejderha iken Sangal onun tam tersiymiş. Bu iki ejderha yıllarca savaşmışlar. Hatta bu iki ejderhanın savaşması yin-yang'a benzetilirmiş.


Tabi sadece Bükrek ve Sangal yokmuş. Eski Türkler başka ejderhaların da olduğuna inanırlarmış. Mesela bu diğer ejderhalardan biri koca pençeleri ile yaşadığımız dünyayı çeviriyormuş. Gece ve gündüz bu ejder sayesinde oluyormuş. 

Dünyayı evirdiği için yani döndürdüğü için bu ejderhaya eski Türkler ''eviren'' adını takmışlar. Zamanla -i harfi düşmüş ve ''evren'' kelimesine dönüşmüş. Bugün; kainat, cihan, alem gibi manalara gelen evren kelimesinin kökü de işte bu mite dayanıyormuş. Hatta ejderhalara ve büyük yılanlara bazıları hala ''evren'' dermiş. Ben bunu ilk defa duyuyorum.

                                                             


Ha, unutmadan Bükrek ve Sangal'a geri döneyim. Madem ejderhaların (evrenlerin) etimolojisini anlattım, iyi yürekli ejderha Bükrek'in etimolojisini de anlatıyım;

Bükrek de ''bük'' kökünden türemiş bir kelime. Yani bükülen, kıvrılan anlamına geliyor. Hani demiştim ya Çin'deki ejderhaların kanadı olmazmış diye, işte demek ki o dönem Çinlilerle yakın ilişki halinde olan Türklerin ejderlerinde de kanat yokmuş. Yüzerken veya uçarken bükülerek hareket ettiği için ona bük kökünden gelen Bükrek adını takmışlar.


Evet öğrendiğim şeyler bunlardı. Mitolojiyi ve etimolojiyi çok seven biri olarak bu mit benim çok ilgimi çekti. Evren kelimesinin bu köke dayandığını hiç bilmiyordum. Öğrenince güzel bir aydınlanma yaşadım. 

Sizler ne düşünüyorsunuz?


12 yorum:

  1. heeey ne güzel bilgi eviren he, bükrek, bizdeki ejder filan hiçbirini bilmiyordum, ben de meraklıyım dile köklerine, etimolojiye filan yani, bi de epistomoloji, retorik filan var. ama ben ingilizce filan latince köklere meraklıyım, saooool unutmam bunlarıııı, eviren ne güzelmiş ivit :)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Çok teşekkür ederiim :) Evet çok ilginç değil mii ben okuyunca çok beğenmiştim, senin de beğenmene çok sevindim ^-^ Retorik ve epistemoloji benim de ilgi alanlarımdann çok severim tabi bir de diyalektik var :)

      Sil
  2. Türkler'deki ejdarha olayını ilk defa duyuyorum. Kelimelere ayırma olayını nedense lise yıllarımda hiç sevmedim. Etimoloji kavramını da unutmuştum. Hatırlattın, bilgim tazelendi. :)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Evet ben de ilk defa duydum. Evren kelimesinin buradan geldiğini öğrenince de iyice şaşırdım. Tarih ve mitoloji araştırılmayı bekleyen o kadar çok şeyle dolu kii.
      Ahahah evet lisede ben de pek sevmezdim ama kök bulmayı ve o kökten gelen diğer kelimeleri bulmayı severdim. Bu kendi kendime oynadığım bir oyun gibi belki o yüzden seviyorum :)
      Sevgilerle ^-^

      Sil
  3. Türk mitlerine merakım büyüktür :) Hatta tarihçi olmamama rağmen birkaç ders kitabı okumuşluğum var mitoloji üzerine. O kadar muazzam bir hazine yatıyor ki geçmişimizde. Hatta size Zühre İndirkaş'ın Türk Mitosları ve Anadolu Efsanelerinin İzsürümü adlı kitabı tavsiye edebilirim bu konuda :)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Kesinlikle haklısınız. Tarih ve mitoloji araştırılmayı bekleyen yüzlerce şeyle dolu. Çok bekletmeyi düşünmüyorum bakarsınız ilerde bununla ilgili kitap çıkartırım :D Bu arada öneriniz için çok ama çok teşekkür ederim. Kesinlikle alacağım bir kitap :)
      Sevgilerle ^-^

      Sil
  4. mitoloji meraklısı olanlardanım ama itiraf edeyim konu hakkında doğru düzgün bir araştırmam yok,çok cahiliz maalsef..🤔türk tarihine ait ejderhalardan haberim vardı ama böyle ayrıntıya sahip değildim mesela..ayrıntılar bu açıdan çok önemli,evrenin türk kökenli evrimini de öğrenmiş olduk,eviren..😃emeğinize sağlık..🙂

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Çok teşekkür ederim. Ufak bir katkım, ufak bir yardımım olduysa ne mutlu bana :)
      Sevgilerle ^-^

      Sil
  5. Ejderha denince benim de aklıma önce Çin geliyor, kumaşlarında bile ejderha motifi var, evreni çeviren ejderha, evren isminin kaynağı çok ilginç, sayende öğrenmiş oldum, iyi kalpli ejderhayı da.:) Eline sağlık Kamer'ciğim çok teşekkürler. Sevgiler:)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Asıl ben teşekkür ederim güzel yorumun için ablacım :)
      Ben de bilmiyordum, internette denk geldim ve ''hemen paylaşmalıyım'' dedim. Beğenmenize de çok sevindim :)
      Sevgilerle ^-^

      Sil
  6. Etimolojiyi de mitolojiyi de çok severim.Bercesteler ezberlerken merak saldım kelimeleri köklerine ayırıp aynı kökten türeyen kelimeleri ve hangi dilden geçtiğini bulmaya.Bir de yer adlarının nereden geldiğini merak ederim.Bilmece çözmek gibi zevkli geliyor.Yunan mitolojisi de bizim diziler gibi.Aşk ,intikam,ihanet,ihtiras ne ararsan var :))Gülmek için okuyorum.
    Türk mitolojilerini fazla bilmediğimi fark ettim şu an.Hem de Türk masallarını bu kadar severken.Ejderhaların biz de de olduğunu bilmiyordum.Ayıp ama bana demi :))

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Yok canım olur mu öyle şey :) Ben de yeni öğrendim ve öğrenir öğrenmez de bloguma ekledim :)
      Diğer söylediklerine kessiiinlikle katılıyorum. Ben de aynı şekilde etimolojiyi ve yer adlarını merak edip araştırırım. Bu arada Türkiye'deki çoğu yerin adı da Bizans döneminden geliyor onu da söyleyim. Nereden mi biliyorum? Çünkü tarih bölümünde okuyorum ve Bizans tarihini çok seviyorum. Peki neden Bizans Tarihi? Çünkü aynen Yunan Mitolojisi gibi aşk, intikam, ihanet, entrika dolu :D

      Sil